Văn hóa Thần truyền: Kính trời hiểu mệnh, thuận theo Đạo mà hành
Người xưa kính trời thuận theo thiên ý: “Suy thiên đạo dĩ minh nhân sự.” Ý tứ của câu nói này là thông qua việc tìm hiểu diễn dịch quy luật biến hóa vận động của tự nhiên và vũ trụ, con người hiểu được quy luật biến hóa sinh tồn của cá nhân cũng như quy luật phát triển của xã hội nhân loại, minh bạch đạo lý làm người, từ đó đạt đến “dữ thiên địa hợp kỳ đức” (đạo đức phù hợp với trời đất) khiến cho hành vi của bản thân tuyệt không rời xa chính đạo.
Ngày xưa có những chức quan như ti tinh quan, khâm thiên giám, bốc quan v.v chuyên để quan sát thiên tượng và đọc hiểu thiên thời. Rất nhiều sự việc đều thông qua dự đoán và bói quẻ để xem họa phúc cát hung. Bên dưới là câu chuyện về Tư Mã Quý Chủ – một nhà chiêm tinh bói toán sống vào thời Tây Hán. Ông là một người thuận theo thiên lý, minh tỏ đạo lý nơi thế gian.
Trong cuốn “Sử Ký” có ghi chép: “Tư Mã Quý Chủ là một vị quan hiền đức của nước Sở. Ông từng học tập ở Trường An, thông thạo ‘Kinh Dịch’, thông hiểu luận thuật của Hoàng Đế và Lão Tử, học rộng biết nhiều.” Có một lần, quan đại phu Tống Trung và học sĩ Giả Nghị đến bái kiến Tư Mã Quý Chủ với mong muốn lắng nghe cách nhìn nhận của ông đối với những sự việc trên thế gian.
Đúng lúc Tư Mã Quý Chủ đang thảo luận với ba người học trò của mình về chuyện trời đất, nhật nguyệt, âm dương, phúc họa v.v. Tư Mã Quý Chủ nhìn thấy Tống Trung và Giả Nghị đến thăm, ông liền lễ phép thỉnh mời họ ngồi xuống. Tống Trung và Giả Nghị biểu thị rằng chỉ muốn tiếp tục lắng nghe ông ấy đàm luận. Tư Mã Quý Chủ đã bàn luận về quỹ đạo vận hành của trời đất, nhật nguyệt tinh tú, mối quan hệ giữa chúng với nhân nghĩa, miêu tả về dấu hiệu báo trước cho những điềm cát hung. Ông ấy đã nói rất nhiều chuyện, mọi điều ông nói đều suôn sẻ hợp lý. Tống Trung và Giả Nghị ngồi ngay ngắn nghiêm chỉnh, cung kính lắng nghe ông nói.
Tư Mã Quý Chủ nói: “Người bói toán hôm nay, trên ứng theo pháp lý của trời đất, dưới dựa theo biến hóa của bốn mùa, thêm vào nguyên tắc phối hợp nhân nghĩa, dùng mai rùa để định ra tên quẻ, sau đó thì mới có thể nói đến chuyện lợi hại cũng như thành bại cát hung của mọi việc trong trời đất. Các bậc tiên vương trước đây đặt định nền tảng quốc gia trước tiên cần bói mai rùa để định nhật nguyệt, sau đó mới thay trời trị vì chính sự, cần phải bói điềm cát hung rồi mới tiến hành mọi việc.
Sau khi Phục Hy thị sáng tạo ra bát quái, Chu Văn Vương đã diễn hóa nó thành 384 hào, sau đó dùng nó để trị vì thiên hạ. Người bói quẻ ắt phải tắm rửa sạch sẽ, tư thế ngay ngắn chỉnh tề, áo quần đoan chính rồi mới nói đến chuyện bàn việc đại sự, đây chính là biểu hiện của lễ nghĩa; tinh tế quan sát thiên tượng và đạo lý của vạn sự vạn vật được dùng để biểu đạt rõ ràng đức tính hiếu sinh của Thượng Thiên, khiến cho con người kính phụng trời đất và Thần linh.
Trung thần vì đó mà phụng sự vương chủ, hiếu tử vì đó mà cung dưỡng phụ mẫu, phụ mẫu vì đó mà yêu thương con cái, đây chính là biểu hiện của người có đức hạnh. Giáo hóa dẫn dắt những người mê lạc quay trở về với thiện tính và chính đạo, từ đó miễn trừ trùng trùng tai họa, người bệnh có thể từ đó mà khỏi bệnh, người sắp chết có thể quay trở về đường sống, tránh được tình cảnh gian nan khốn khó, tương lai tốt đẹp đều từ đó mà ra, đây chính là thiện hóa người khác.”
Tư Mã Quý Chủ lại nói thêm: “Nói chung, hành vi của bậc quân tử đều dùng ngôn từ thẳng thắn để khuyên răn chính diện. Họ tán thưởng người khác nhưng không hy vọng người ta sẽ hồi báo; thiện ý chỉ ra những chỗ thiếu sót của người khác, lòng dạ ngay thẳng, tất cả đều đặt lợi ích quốc gia và bách tính lên hàng đầu. Cho nên đối với người hiền, nếu ban cho họ chức quan thì đó không phải là sở trường của họ, họ thấy không thích hợp với nó; nếu đưa cho họ bổng lộc không xứng với công sức bỏ ra thì họ sẽ không nhận lấy; làm quan không vui, từ quan không buồn, điều quan trọng là không hổ thẹn với lòng mình.
Kẻ tiểu nhân tranh quyền đoạt thế chỉ biết lợi dụng chức vị để phô trương thanh thế, lợi dụng luật pháp làm công cụ, bài xích chính nhân quân tử, bóc lột bách tính, truy cầu tư lợi mà không từ thủ đoạn, cuối cùng khiến cho người khác thống hận đến cực độ. Trộm cắp xảy ra nhưng không thể dùng luật pháp ngăn cản, không thể cảm hóa thu phục Man Di, gian tà nổi dậy nhưng không thể chế ngự, cản trở đường tiến của bậc thánh giả chân chính, hầu hết các loại tai nạn xảy đến thường là do đạo đức xuống dốc gây ra.”
Tống Trung và Giả Nghị nghe Tư Mã Quý Chủ nói xong liền bị thuyết phục, họ bèn nói: “Quả thật là Đạo cao mới yên ổn, quyền thế cao ắt sẽ gặp nguy. Xử lý sự việc nơi thế gian cần phải học tập theo thiên đạo, đường đường chính chính làm bậc chính nhân quân tử, tuyệt không thể làm kẻ tiểu nhân ỷ quyền cậy thế.”
Sau khi nhà Tần tiêu vong, Đông Lăng Hầu bị phế làm thường dân, có một lần ông ấy đến chỗ của Tư Mã Quý Chủ nhờ xem quẻ. Tư Mã Quý Chủ bèn hỏi: “Ngài muốn xem quẻ về chuyện gì?”
Đông Lăng Hầu đáp: “Ta nghe nói uất ức đến cùng cực thì cần phải mở rộng tấm lòng, dồn nén quá chặt thì sóng gió nổi dậy, lâu ngày không thông thì cần phải được khai thông, đông qua xuân đến lạnh lẽo cũng thành ấm áp, sự vật có lên thì có xuống, không phải chỉ có đi mà không có lại. Ta vẫn còn có đôi chút nghi hoặc về những điều này nên mong muốn lắng nghe chỉ giáo của tiên sinh.”
Tư Mã Quý Chủ bèn nói: “Nếu đã là vậy thì Ngài minh bạch rồi đấy. Vậy thì Ngài cần xem quẻ làm chi nữa?”
Đông Lăng Hầu nói: “Ta cho rằng bản thân mình vẫn chưa liễu giải thấu triệt đạo lý thâm sâu ở bên trong, mong tiên sinh có thể giải khai giúp ta.”
Tư Mã Quý Chủ bèn nói thế này: “Thiên đạo gần gũi với người nào nhất? Gần gũi nhất với người có đức hạnh. Chỉ người có đức hạnh thuận theo thiên thời, thuận theo những việc tốt của lòng dân thì mới có thể được Thần linh bang trợ. ‘Có trời bảo hộ, cát đều thành lợi’, do vậy ngày đêm luân chuyển, hoa tàn hoa nở, đông qua xuân đến, vạn vật điêu tàn rồi lại tươi mới.
Ngài nên biết rằng giữa dòng nước chảy xiết tất sẽ có chỗ đầm sâu yên ắng, dưới chân núi cao tất sẽ có sơn cốc tĩnh mịch. Nhân quả tuần hoàn, những việc trên đời vốn đã có định số. Chăm chỉ tu hành, lễ nghĩa tốt đẹp sẽ tự đến.”
Nguồn MInhhue
Đường Vân